تبلیغات
کَهنه اوز - با روستاهای بخش اوز و لارستان - دهکویه
کَهنه اوز
  صفحه نخست       |       تماس با مدیر       |       پست الکترونیک       |       RSS       |       ATOM
 

دهکویه قدمتی دیربن و بیش از هزار ساله دارد. گواه گفتار ما تپه (تنب) گبری با قلعه‌ای باستانی بر فراز آن است و بیش از هزار سال است که استوار در غرب دهکویه ایستاده‌است. اینجا دهکویه‌ای است که روزی مردمان آن گبر یعنی پیرو آیین یکتاپرستی زردشتی بوده‌اند، که اهورا مزدا را می‌پرستیدند و آتش را مقدس می‌دانستند، اما با طلوع خورشید اسلام نور حقیقی را یافتند و با آغوش باز اسلام را پذیرا شدند.

اینجا دهکویه‌ای است که بر زمینی سخت لرزان و نا استوار قرار گرفته و زمین بارها خانه کاهگلی اهالی آن را در کام خود فرو برده‌است، اما مردمان سخت کوشش تسلیم قهر طبیعت نشده‌اند و دوباره دهکویه‌ای بهتر را ساخته‌اند.

اینجا دهکویه‌ای است که اهالی دلیر و غیرتمند آن با شنیدن صلای سیدی بزرگوار از از سلاله رسول اکرم (ص) به نام آیت الله سید عبدالحسین لاری ندای اورا لبیک گفته، کلاه نمدی‌ها را بر سر نهاده، قطار فشنگها را حمایل نمودند و با تفنگهایی بر دوش در رکاب آن سید تا پای جان با مستبدین به مبارزه ایستادند.

اینجا دهکویه‌ای است، که دارای مکتب خانه‌هایی کوچک بود اما استادانی بزرگ را در زمینه ادب و هنر در خود پرورش داد. استادان گمنامی که مایه افتخار لارستانند و حتی می‌توانند در سطح ایران پهناور مطرح باشند. استادانی مانند ملانظر علی دهکویی که گفته می‌شود آوازه شهرت او به هندوستان نیز رسیده بود. استادانی مانند ملا عباسعلی، ملا علی عسکر، ملا غلامرضا و.... و استاد شیخ عبدالحسین نوروزی که از معدود اساتید خط نسخ در سطح ایران بود و او کسی است که استاد امیر خانی برای دیدن مجموعه خطی شان به لار آمدند و آخرین فرزند پرورش یافته مکتب دهکویه شاعر گرانقدر استاد دکتر اسدالله نوروزی است که لارستان به وجود او می‌بالد و مطمئنا او آخرین آنها نخواهد بود. اینجا دهکویه‌ای است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی جوانان برومندش را به جبهه‌های نبرد حق علیه باطل فرستاد تا با نثار خون پاک خود زمینه ساز حکومت جهانی آقا امام زمان (عج) باشند. اینجا دهکویه‌ای است که انشاءالله جوانان آن آینده‌ای درخشانتر از گذشته برای دیارشان خواهند ساخت.

موقعیت دهکویه

دهستان دهکویه در طول شرقی ۵۴ درجه و ۹ دقیقه تا ۵۴ درجه و ۳۴ دقیقه و عرض شمالی ۲۷ درجه و ۴۴ دقیقه تا ۲۸ درجه و ۵ دقیقه با ۸۷۵ کیلومتر مربع مساحت در جنوب ایران و در فاصله ۲۷ کیلومتری شمال شرقی شهرستان لار و ۱۲۵ کیلومتری جنوب شرقی جهرم و ۳۲۰ کیلومتری شیراز قرار دارد.

دهستان دهکویه از جهات شمال و شمال شرقی و شمال غربی به شهرستان زرین دشت و بخش بنارویه، از غرب و جنوب به دهستان حومه و شهر گراش و از سمت غرب و جنوب غربی با دهستان بیدشهر و شهر اوز در ارتباط است.

منطقه دهکویه از نظر تقسیمات کشوری تابع بخش مرکزی لار بوده و شامل روستاهای دهکویه ـ کورده ـ بریز و دنگز است. دهکویه به عنوان مرکز دهستان در عرض جغرافیایی ۲۷ درجه و ۵۱ دقیقه و طول جغرافیایی ۵۴ درجه و ۲۵ دقیقه قرار دارد. ارتفاع متوسط دهکویه از سطح دریا ۱۰۱۰ متر است و در ۲۷ کیلومتری شمال شرق شهر لار در کنار جاده لار به جهرم قرار دارد.

قله رشته کوه کورده با ۲۱۷۱ متر ارتفاع بلند ترین نقطه و نقطه‌ای واقع در شمال غربی دشت دنگز با ۷۸۵ متر ارتفاع از سطح دریا پست ترین نقطه منطقه دهکویه می‌باشند. جمعیت دهستان دهکویه ۱۲ هزار نفر می‌باشد که ۵ هزار نفر آن در دهکویه ساکنند.

مسیرهای دسترسی به دهکویه

الف: مسیر شیراز ـ لار ـ دهکویه : این مسیر بیش از ۴۰۵ کیلومتر است و از این مسیر امکان حمل و نقل همه گونه وسایل سنگین به مرکز دهستان موجود است.

ب : مسیر شیراز ـ جهرم ـ دهکویه : این مسیر نزدیکترین راه دسترسی دهکویه‌است. فاصله شیراز تا دهکویه ۳۲۰ کیلومتر بوده که هم اکنون کل مسیر آسفالت است.

ج : سایر مسیرها مسیرهای فرعی دیگر از قبیل (لار ـ اوز ـ دنگز دهکویه) و مسیر شیراز ـ جهرم ـ جویم ـ دنگز ـ دهکویه ـ مسیر بندر عباس ـ لار ـ دهکویه و مسیر داراب ـ دهکویه نیز وجود دارد که ارتباط منطقه را با شهرهای دیگر برقرار می‌سازند

وجه تسمیه دهکویه

عده‌ای بدون ذکر هیچ سند و مدرک تاریخی فقط با استناد به این حکایت نام قدیم دهکویه را اصفهان کوچک می‌دانند.

سپاهیان شاهسون صفوی به سرکردگی امام قلی خان و با یاری تفنگچی‌های لارستانی جهت آزاد کردن بندر مهم گمبرون(بندرعباس کنونی) از چنگال پرتغالی‌ها پس از ورود به دهکویه در محلی به نام «تنب نقاره خانه» مردم مهمان نواز دهکویه با ساز و دهل به پیشواز سپاهیان امام قلی خان می‌روند به گونه‌ای که در هیچ جایی چنین مجلل و با شکوه از لشکریان ارتش ایران در عصر صفوی استقبال به عمل نیامده بود. فرمانده سپاه از مراسم خیر مقدم بسیار شادمان شد و گفت اینجا یک اصفهان کوچک و نیز خانه خودم و خانه دوم من است.۱

اما عده‌ای دیگر نام قدیم دهکویه را «دَه کوه» می‌دانند به دلیل این که کوه‌های بسیاری اطراف آن قرار گرفته‌است. در موارد بسیاری جهان گردان خارجی که از این منطقه عبور کرده‌اند نام دهکویه را «دَِهکوه» ثبت کرده‌اند. که شاید بتواند دلیلی بر اثبات این مدعا باشد. اما نظریه دیگری که قبلا خود مطرح نموده‌ام و در شماره ۱ داخلی ماهنامه پسین دهکویه چاپ شده نام قدیم دهکویه دهکرد بوده به دلیل زیر :

شوالیه شاردن سیاح فرانسوی دهکویه را «دهکرد» ثبت کرده و در سفرنامه او می‌خوانیم : «پس از دو ساعت راه سپردن به دهی رسیدیم به نام دهکُرد که دارای یک کاروانسرای بزرگ در جلو آبادی است.» ۲

نویسنده تاریخ شرف الدین نژاد مردم لارستان را کرد دانسته اما مورخ لاری گوید : «در این زمینه تاریخ شرف الدین به خطا رفته‌است. ولی ممکن است عده‌ای در قدیم به نام تبعید یا به نام دیگری به لارستان سوق داده شده باشند.» ۳

بر این اساس شاید بتوان گفت که دهکویه در قدیم مامن عده‌ای از کردهای مهاجر بوده‌است. در کتاب لارستان کهن در این مورد این گونه آمده‌است : «ممکن است این قریه و قریه دیگری که در جنوب آن واقع است و به نام کورده نامیده می‌شود در زمان صفویه محل اقامت دو قبیله کرد بوده‌اند.» ۴ این نظریه موقعی تقویت می‌شود که در بخش‌هایی از فارس قبیله‌هایی از کردها مانند شبانکاره حکومت می‌کرده‌اند و گستره حکومت آن‌ها از نیریز تا داراب یعنی مرز لارستان بوده‌است. و همچنین اتابکان فارس نیز کرد بوده‌اند

در تایید این نظریه می‌توان به شعری حماسی سروده ملا محمدِ رضا یکی از شاعران دهکویی در شرح درگیری اهالی دهکویه با قبیله‌ای از ترکان اشاره کرد که پسوند کرد به نام یکی از اهالی دهکویه اضافه کرده‌است :

محمد کریم کریمای کُرد تراش گلوله در آن دشت خورد

اما دکتر اسدالله نوروزی نظریه دیگری دارند و می‌گویند : «به اعتقاد قریب به یقین دَه + کوی + ه (دهکویه) به آبادی اطلاق می‌شده‌است که چندین محله (کوی) داشته‌است نه به زعم برخی «دَهکوه» که در آن صورت با «ه» نسبت دهکوهه می‌شد نه دهکویه! و آن چه که برخی مستشرقین محترم نوشته‌اند «دهکرد» سندیت ندارد که حاصل افسانه بافی مورخان است نه تحقیقی باستان شناسانه ! موضوعی که حتی از خیال پردازی هجرت مردم لار دماوند به این دیار و تشکیل سرزمین لارستان نیز غیر قابل قبول تر است.» ۵

اما در جدید ترین تحقیقاتی که خود انجام داده‌ام شواهدی به دست آمده که تمام نظریات قبلی را زیر سوال می‌برد. چندی قبل در کتاب «خود آموز خط اوستایی» به واژه‌ای برخوردم که می‌تواند ریشه واژه دهکویه یا دَهکو باشد.

واژه «دَئینگهو» ۶ در زبان اوستایی که از زبان‌های باستانی ایران است به معنی، ده، ولایت و ایالت است. نام‌هایی که برای دهکویه توسط سیاحان خارجی ثبت شده از این قرار است : دکوه، دهکورد، دهیکوه، دَئکو، دِهَکی، دهوکو. اگر به نام‌های ثبت شده برای دهکویه توجه کنیم خواهیم دید که چهار حرف «د، ه، ک، و» مشترک است و همان چهار حرفی اصلی است که در واژه «دَئینگهو» نیز دیده می‌شود با این تفاوت که حرف «گ» تبدیل به «ک» شده‌است.

با این وصف می‌توان گفت که نام قدیم دهکویه در ابتدا «دَئینگهو» بوده ولی به مرور زمان تغییر یافته به این صورت :

دَئینگهو ـ دَئیکهو (چون نون قبل از «گ» معمولا تلفظ نمی‌شود و یا از داخل بینی به صورت کاملا مخفی بیان می‌شود و تبدیل حرف «گ» به «ک») ـ دَئکو (و اگر کلمه دئیکهو را سریع و پشت سر هم تلفظ کنیم حروف «ی و ه» خود به خود حذف خواهند شد و به مرور زمان این اتفاق رخ داده) در گویش دهکویی دهکویه به صورت «دئَکِه» تلفظ می‌شود، چون در گویش دهکویی صدای «او» در مواردی تبدیل به صدای «اِ» می‌گردد. پس می‌توان گفت که نام دهکویه در ابتدا «دَئینگهو» بوده و به مرور زمان تبدیل به «دَئکو و دَهکو» شده که به اشتباه سیاحان خارجی یک «ه» نیز به آن افزوداند.

تاریخچه دهکویه

طبق تحقیقات به عمل آمده قدمت دهکویه به پیش از اسلام برمی گردد. گواه گفتار ما قلعه‌ای است که بر فراز تپهٔ گبری قرار دارد.که نام تپه ماخوذ از ساکنان قدیمی دهکویه یعنی گبرها (زردشتیان) است. شواهد زیادی در فرهنگ و زبان دهکویه می‌توان یافت که نشان می‌دهد قدمت دهکویه به پیش از اسلام می‌رسد.

اهالی دهکویه در حدود قرن چهارم هجری با ورود سرداران مسلمان شاه اسماعیل که از نوادگان امام موسی کاظم (ع) است و شاه عبدالله اسلام را پذیرا شده‌اند.

در بین قرن پنجم تا هشتم قمری که ملوک شبانکاره که کُرد بوده‌اند در بخش‌هایی از فارس حکومت می‌کرده‌اند. چون عده‌ای از جهانگردان نام دهکویه را دهکرد ثبت کرده‌اند، احتمال می‌رود در این زمان عده‌ای از کردها به دهکویه مهاجرت نموده و ساکن شده باشند. این مهاجرت ممکن است در زمان اتابکان فارس یا در زمان صفویه صورت گرفته باشد.

در زمان قاجاریه و همزمان با نهضت مشروطیت اهالی دهکویه و کورده در قیام مردم لارستان به رهبری آیت الله سید عبدالحسین لاری بر علیه مستبدین شرکت نموده و عده‌ای از اهالی دهکویه و کورده از تفنگچیان مخصوص ایشان بوده‌اند که تا شیراز نیز ایشان را همراهی نموده‌اند و همچنین در درگیری بین نیروهای قوام السلطنه و مجاهدین لارستانی در کورده دو نفر از اهالی دهکویه و سه نفر از اهالی کورده به شهادت رسیده و یک نفر نیز مجروح شده‌اند.

مشاهیر دهکویه

در این قسمت به اختصار به معرفی برخی از مشاهیر دهکویه می‌پردازیم : ملا حسن خوشنویس ـ ملاغلامرضای حاج حسین خوشنویس وفات تاریخ ۸ صفر ۱۳۳۲ هجری قمری ـ ملا لطفعلی خوشنویس وفات رمضان سال ۱۳۵۹ (هق) ـ ملا غلامرضای حاج حسین خوشنویس ـ ملا محمد رضا شاعر ـ ملا حسینعلی نوروزی خوشنویس ـ استاد ملا نظر علی دهکویی شاعر و خوشنویس ـ استاد ملا عباس علی خوشنویس تولد ۱۲۴۰ در گذشت ۱۳۱۵ شمسی ـ استاد ملا علی عسکرشاعر و خوشنویس ـ استاد ملا عسکر خوشنویس در گذشت حدود ۸۰ سال قبل ـ استاد ملا غلامحسین خوشنویس در گذشت ۱۳۵۳ شمسی ـ استاد آیت الله شیخ عبدالحسین نوروزی(۱۳۶۷-۱۲۹۷هجری شمسی) استاد خط نسخ ـ حجه الاسلام سید محمد تبیان خوشنویس و اولین معلم لارستان ـ دکتر اسدالله نوروزی شاعر، دکترای ادبیات واستاد دانشگاه هرمزگان ـ دکتر محمود غلامی دکترای ریاضیات و استاد دانشگاه هرمزگان و بسیاری از افراد دیگر که مجال معرفی آن‌ها نیست.

زبان شناسی

زبان دهکویی یکی از لهجه‌های زبان لارستانی است که همان زبان قوم پارس است و ریشه در زبان اوستایی دارد اما این گویش نسبت به گویش‌های دیگر لارستانی شباهت زیادتری به زبان کُردی دارد و دلیل آن چنانکه از نام قدیم آن که «دهکرد»است بر می‌آید احتمالا مهاجرت قومی از کردها به دهکویه‌است که توانسته‌اند بر زبان آن تاثیر گذارند. مثلا کلماتی در گویش دهکویی وجود دارد که در لهجه‌های دیگر بیان نمی‌شود، مانند واژه : «مَگِری» به معنای گریه مکن در حالی که در گویش لاری گویند : «گِریخ مَکو» هم اکنون همین کلمه در کردی به صورت «مَگری» تلفظ می‌شود. یا واژه «بفر» به معنای برف که معمولا بزرگترها آن را به کار می‌برند در زبان کردی نیز به همین صورت تلفظ می‌شود. گویش دهکویی با لهجه کردی کرمانجی قرابت بیشتری دارد و با هم کلمات مشترک زیادی دارند که عینا مانند هم تلفظ می‌شوند مانند : «فُلنَکَس» به معنای فلانکس.

همانگونه که مالچانو گفته‌است ریشه زبان لاری لغات سنتی تمام نقاط ایران است. گویش دهکویی نیز از این قائده مستثنی نیست و هر که این گویش را بداند یراحتی می‌تواند زبان‌های بلوچی، گیلکی، کردی و لری را بفهمد چون مشترکات بسیاری دارند.

در جهت ریشه یابی واژه‌های دهکویی این شعر که از سروده یکی از مغان زردشتی در قبل از اسلام است از مقدمه تاریخ شرفنامه نقل می‌شود :

داران گیان دارن جرگ و دل و برگِن

گایی پر برگِن گایی بی برگِن

کرگ جه هیلین هیلین جه کرگِن

رواس جه رواس ورگن جه ورگن

برگردان فارسی:

درختان جان دارند جگر و دلشان ریشه‌ها و برگهاست

گاهی پربرگند گاهی بی برگند

مرغ از تخم است، تخم از مرغ

روباه از روباه، گرگ از گرگ است

در این شعر واژه‌هایی وجو دارد که هم اکنون در زبان دهکویی کاربرد دارند مانند:

واژه : «بَرگِن»، از دو بخش برگ و ــِ ن تشکیل شده‌است. هم اکنون در گویش دهکویی ــِ ن به معنای هستند به کار می‌رود.

واژه : «گایی» به معنای گاهی که در گویش دهکویی نیز به همین صورت تلفظ می‌شود.

واژه : «رواس» به معنای روباه که اگر تلفظ آن رِواس باشد. در گویش دهکویی نیز به روباه «رِئبا» گویند.

واژه «کرگ» به معنای مرغ، در گویش دهکویی به مرغ کرچ «کُرُک» گویند که شاید از این واژه ماخوذ شده باشد.

آب و هوای دهکویه

آب و هوای دهکویه مانند دیگر مناطق لارستان گرم و خشک است در تابستان‌ها دمای هوا تا ۴۸ درجه سانتیگراد نیز می‌رسد و در زمستان‌ها به ندرت دمای هوا به صفر یا زیر صفر می‌رسد و فقط چند روری آب‌ها یخ می‌زنند. میزان بارندگی سالانه به طور متوسط ۲۰۰ میلی متر می‌باشد که بیشر آن در بین ماه‌های آبان تا اسفند می‌بارد و در فصل تابستان باران‌های موسمی می‌بارد که مردم به آن «چل پسینی» می‌گویند چون اکثر روزها هوا ابری است و به صورت پراکنده باران می‌بارد.

زیباترین فصل سال در دهکو یه بین ماه‌های بهمن تا فروردین می‌باشد که رویش انواع گل‌ها و گیاهان که اکثر آن‌ها دارویی هستند جلوه‌ای زیبا به این منطقه می‌دهند.

شهدای دهکویه

شهید ماشاءالله صفری ـ شهید درویش معزی ـ شهیدرمضان حیدری برادران شهید محمد حسین و ناصر خاجو شهید غلامحسین نوشادی و شهید داریوش جوکاری اماکن متبرکه امام زاده شاه اسماعیل ـ امام زاده شاه عبدالله ـ زیارتگاه بی بی دختر ـ امام زاده سید سلیمان (سلسله) محمد ـ زاهد رستم ـ ۱۳ مسجد و یک باب حسینیه

ماهنامه پسین دهکویه

هم اکنون در لارستان سه نشریه عصر اِوز ـ میلاد لارستان و پسین دهکویه به صورت رسمی منتشر می‌شوند. ماهنامه پسین دهکویه از سال ۸۱ ابتدا به صورت داخلی منتشر شد و در سال ۸۳ با کسب مجوز رسمی از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به صورت رسمی در سطح لارستان انتشار آن ادامه یافت.

پانویس

۱ ـ نقل کننده حکایت جناب آقای جهانزیر آزادی ۲ ـ لارستان کهن و فرهنگ لارستانی، دکتر احمد اقتداری، انتشارات جهان معاصر، ص ۱۲۳ ۳ ـ تاریخ لارستان، علاءالدین مورخ لاری، ص ۷۳ ۴ ـ لارستان کهن، ص ۱۲۳ ۵ ـ دکتر اسدالله نوروزی ـ ماهنامه پسین دهکویه شماره ۱۸، ص ۳ ۶ ـ خود آموز خط اوستایی، پژوهش آرمین کسروی

منابع

  • کتاب دهکویه مهد فرهنگ و هنر لارستان ، نوشته امید علی معزی (این نوشته خلاصه‌ای است از مطالب چاپ شده با همین عنوان در ماهنامه پسین دهکویه از شماره ۱ تا ۳۲)
  • سایت ویکی پدیا





نوع مطلب :
برچسب ها :
ارسال شده در: چهارشنبه 22 اردیبهشت 1389 :: توسط : مرتضی اسماعیلی


درباره وبلاگ
پایگاه اطلاع رسانی مربوطی
مدیر وبلاگ : مرتضی اسماعیلی
آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :